لته یا کافه لاته نوشیدنیای ایتالیایی است: یک یا دو شات اسپرسو و مقدار زیادی شیر بخارداده که لایه نازکی از فوم ریز رویش مینشیند. شیر لاته از کاپوچینو بیشتر است و فومش نازکتر، برای همین طعمش ملایم و شیری است و در لیوان بزرگتری سرو میشود.
فهرست مطالب
لته (لاته) چیست؟
کافه لاته (Caffè latte) در ایتالیایی یعنی «قهوه و شیر». پایهاش یک یا چند شات اسپرسوست که شیر داغ بخارداده رویش میریزیم. بخار، حبابهای خیلی ریزی در شیر میسازد که به آن میکروفوم میگویند. بافت مخملی لاته از همین حبابهاست و حس نوشیدنی در دهان را هم عوض میکند.
لاته را معمولاً در لیوان یا فنجان حدود ۲۳۰ میلیلیتری سرو میکنند و برخلاف کاپوچینو لایه فوم ضخیمی ندارد. سهم شیر زیاد است و طعم قهوه در آن ملایمتر از بیشتر نوشیدنیهای اسپرسویی حس میشود. اگر به تلخی اسپرسوی خالص عادت ندارید، از لاته شروع کنید.
قهوه و شیر را از قدیم با هم مینوشیدند. اصطلاح caffè latte از سال ۱۸۴۷ میلادی در متنهای انگلیسی دیده میشود و ویلیام دین هاولز، نویسنده آمریکایی، در کتابی که درباره گشتوگذارش در ایتالیا نوشته، از «کافه لاتهای» یاد میکند که در کشتی میان تریسته و ونیز به او دادند. اما لاته به شکل امروزی، با شیر بخارداده و میکروفوم، در قرن بیستم و بعد از آنکه نازل بخار به دستگاههای اسپرسو اضافه شد شکل گرفت. در خود ایتالیا کافه لاته و کاپوچینو و بقیه نوشیدنیهای شیری را بیشتر سر صبحانه مینوشند.
لاته یا لته؛ کدام درست است؟
هر دو نوشتار در فارسی رایج است و هر دو همین نوشیدنی را میگویند؛ در منوی کافهها هم «لاته» میبینید و هم «لته». اصل کلمه ایتالیایی latte است که بهتنهایی یعنی «شیر». اگر در ایتالیا فقط بگویید «لاته»، احتمالاً یک لیوان شیر جلویتان میگذارند. برای همین آنجا اسم کامل caffè latte را میگویند.
لاته چه طعمی دارد؟
طعم قهوهای نرم و شیری. شیر تلخی اسپرسو را تعدیل میکند و کمی حس شیرینی میدهد، برای همین خیلیها لاته را بیشکر هم مینوشند. بافتش به خاطر میکروفوم سبک و مخملی است، نه پفکی و کفدار مثل کاپوچینو.
شدت طعم به تعداد شات، نوع قهوه و مقدار شیر بستگی دارد. لاته یکشات در لیوان بزرگ رقیق و شیری است و لاته دوشات طعم قهوه پررنگتری دارد. قهوهای که در اسپرسوی خالص شیرین و میوهای است، ممکن است در لاته سادهتر حس شود؛ پس قهوه لاته را همیشه همراه شیر بچشید و بعد قضاوت کنید. لاتههای آمریکایی اغلب با شکر یا سیروپ حسابی شیرین میشوند، ولی شیرینی لاته ساده خانگی فقط به شیر و انتخاب خودتان بستگی دارد.
فرق لاته با کاپوچینو
مواد هر دو یکی است، اسپرسو و شیر بخارداده. فرقشان در مقدار شیر و ضخامت فوم است و همین، طعم و بافت را عوض میکند.
| ویژگی | لاته | کاپوچینو |
|---|---|---|
| اسپرسو | یک یا دو شات | یک یا دو شات؛ در ایتالیا حدود ۲۵ میلیلیتر |
| شیر | زیاد؛ حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیلیتر | کمتر؛ در روش سنتی شیر و فوم هر کدام حدود یکسوم فنجان |
| فوم | لایه نازک میکروفوم | لایه ضخیم؛ در قوانین مسابقات جهانی باریستا دستکم ۱ سانتیمتر |
| حجم سرو | لیوان یا فنجان بزرگ، حدود ۲۳۰ میلیلیتر و بیشتر | فنجان کوچک، حدود ۱۵۰ تا ۱۸۰ میلیلیتر |
| بخار دادن شیر | هوادهی کوتاه، بیشتر چرخاندن شیر | هوادهی طولانیتر، تا حدود ۱۰ ثانیه |
| بافت و طعم | نرم و شیری؛ قهوه ملایم | سبک و کفدار؛ طعم قهوه پررنگتر |
در خانه با یک قاشق هم میشود فرقشان را فهمید. قاشق را در فنجان فرو کنید: در کاپوچینو اول از یک لایه فوم ضخیم رد میشوید، ولی در لاته قاشق تقریباً بلافاصله به شیر میرسد.
کافئین این دو به تعداد شات بستگی دارد، نه به مقدار شیر. لاته و کاپوچینوی یکشات تقریباً به یک اندازه کافئین دارند و عددش را در سؤالات متداول آوردهایم. اگر کاپوچینو را بیشتر دوست دارید، طرز تهیه کاپوچینو با دستگاه را جداگانه نوشتهایم که تمرکزش روی ساختن فوم ضخیم است.
طرز تهیه قهوه لاته در خانه
با این مقادیر و دماها شروع کنید. بعد از بار اول، مقدار شیر و تعداد شات را با ذائقه خودتان تنظیم کنید.
با دستگاه اسپرسو
برای یک لاته حدود ۲۵۰ میلیلیتری:
- اسپرسو: یک یا دو شات؛ برای شات دوبل حدود ۱۴ گرم پودر اسپرسو
- شیر سرد: حدود ۲۰۰ میلیلیتر؛ شیر پرچرب فوم بهتری میسازد و شیر جو دوسر هم رایج است
- شکر یا سیروپ: اختیاری
- اسپرسو را مستقیم در لیوان یا فنجانی بگیرید که لاته را در آن سرو میکنید.
- پیچر شیر را تا پایین شکاف لولهایاش با شیر سرد پر کنید تا برای حجیم شدن شیر جا بماند.
- نازل بخار را یک لحظه باز کنید تا آب جمعشده داخلش بیرون بیاید و شیر را رقیق نکند.
- نوک نازل را درست زیر سطح شیر بگذارید و بخار را باز کنید. صدای فسفس ملایم یعنی هوا دارد وارد شیر میشود. برای لاته این مرحله کوتاه است، فقط چند ثانیه و کمتر از کاپوچینو.
- پیچر را کمی کج کنید و نازل را پایینتر ببرید تا شیر در پیچر بچرخد و دیگر صدای هوا نیاید. این گرداب حبابها را ریز و شیر را یکدست میکند.
- وقتی بدنه پیچر آنقدر داغ شد که نگه داشتنش سخت بود، بخار را ببندید. محدوده پیشنهادی ۵۵ تا ۶۵ درجه سانتیگراد است و بالای ۷۰ درجه شیر طعم سوخته میگیرد.
- نازل را با دستمال نمدار پاک کنید و دوباره یک لحظه بخار بدهید.
- پیچر را یکی دو بار آرام روی میز بزنید و بچرخانید تا شیر براق شود. بعد از وسط فنجان روی اسپرسو بریزیدش.
چرا شیر لاته کف درشت یا طعم سوخته میگیرد؟
- شیر گرم یا مانده: Origin Coffee و Breville هر دو میگویند بخار دادن را با شیر سرد و تازه شروع کنید. شیر را تا لحظه بخار دادن در یخچال نگه دارید.
- نازل خیلی بالا: اگر نوک نازل فقط سطح شیر را لمس کند، شیر پاشیده میشود و حباب درشت میسازد. نوک باید کمی زیر سطح باشد.
- هوادهی زیاد: لاته هوای زیاد نمیخواهد. هرچه نازل بیشتر در سطح بماند، فوم ضخیمتر میشود و نوشیدنی به کاپوچینو نزدیکتر.
- دمای بالا: بالای ۷۰ درجه شیر طعم پخته و سوخته میگیرد. اگر دماسنج ندارید، حواستان به داغی بدنه پیچر باشد.
- آب در نازل: قبل و بعد از هر بار بخار دادن، نازل را یک لحظه باز کنید تا آب جمعشده شیر را رقیق نکند.
بدون دستگاه (قهوه غلیظ و کفساز دستی)
لاته بدون دستگاه از نظر فنی کافه لاته نیست، چون اسپرسو ندارد. ولی با قهوه غلیظ و شیر کفدار به نتیجه نزدیکی میرسید. پایه قهوه میتواند قهوه موکاپات، ایروپرس، فرنچ پرس غلیظ یا قهوه فوری پررنگ باشد. برای قهوه دمی غلیظ، نسبت حدود ۱ به ۱۵ قهوه به آب مناسب است.
- حدود ۱۲۰ میلیلیتر قهوه غلیظ آماده کنید و در لیوان بریزید.
- ۱۸۰ تا ۲۴۰ میلیلیتر شیر را در شیشه دربداری بریزید که حدوداً تا نیمه پر شود.
- در را محکم ببندید و ۳۰ ثانیه تا یک دقیقه تند تکان دهید تا شیر کف کند.
- در را بردارید و شیشه را حدود یک دقیقه در مایکروویو بگذارید تا شیر گرم شود و کفش پایدار بماند. شیر باید داغ شود ولی نجوشد.
- شیر را از کنار لیوان روی قهوه بریزید و کف باقیمانده را با قاشق رویش بگذارید.
فرنچ پرس دارید؟ شیر گرم را در آن بریزید و پیستون را چند بار تند بالا و پایین ببرید. کفساز برقی دستی هم کار را راحت میکند. راه دیگر این است که شیر را روی گاز گرم کنید و مدام با همزن دستی هم بزنید؛ این کار تا ۵ دقیقه طول میکشد.
لته آرت
لته آرت یعنی میکروفوم را طوری روی اسپرسو بریزید که طرحی مثل قلب، روزتا (برگ) یا لاله روی سطح بیفتد. طرح از تضاد فوم سفید با کرمای قهوهای اسپرسو درمیآید، پس به شات تازه با کرمای کافی و شیری که درست بخار خورده نیاز دارید. میکروفوم مناسب لته آرت را نازل بخار میسازد و کف شیشه یا همزن معمولاً برای طرح زدن به کار نمیآید. کرما و میکروفوم هر دو در چند ثانیه افت میکنند، پس شیر را بلافاصله بعد از گرفتن شات بریزید.
انواع لته
پایه همه نسخههای لته اسپرسو و شیر است و فرقشان در دما، طعمدهنده یا ترتیب ریختن است. مثلاً در لته ماکیاتو ترتیب برعکس است: اول شیر بخارداده را در لیوان بلند میریزیم و اسپرسو آرام رویش میآید تا لایهها دیده شوند.
آیس لته
آیس لته نسخه سرد لاته است: اسپرسو، شیر سرد و یخ، بدون بخار دادن شیر. یک دستور ساده:
- دو شات اسپرسو (حدود ۶۰ میلیلیتر) بگیرید.
- لیوان را با یخ پر کنید، اسپرسو را روی یخ بریزید و اگر شیرین دوست دارید، یک قاشق چایخوری سیروپ در آن هم بزنید.
- یکچهارم تا نصف لیوان شیر سرد (حدود ۶۰ تا ۱۲۰ میلیلیتر) اضافه کنید. اگر کف میخواهید، شیر را قبلش در شیشه دربدار تکان دهید.
به جای اسپرسو، قهوه موکاپات یا قهوه غلیظ سردشده هم جواب میدهد. زود سرو کنید تا یخ آب نشود و طعم را رقیق نکند.
لته کارامل، فندق و وانیل
لتههای طعمدار همان لاتهاند با کمی سیروپ. سیروپ را پیش از ریختن شیر در اسپرسو هم بزنید، یا در شیر کفدار بچرخانید و بعد اسپرسو را اضافه کنید. سیروپها شیریناند؛ اول کم بریزید و بچشید.
نوشیدنیهای همخانواده لته
به لاته شکلات اضافه کنید، میشود موکا؛ نوعی نوشیدنی قهوه با شکلات که پایهاش همان اسپرسو و شیر بخارداده است. قهوه کورتادو سر دیگر ماجراست: اسپرسو با تقریباً همان مقدار شیر گرم و بدون کف، یعنی شیری خیلی کمتر از لاته. ماچا لته و چای لته هم اسم لته را دارند ولی قهوه ندارند؛ «لته» در اسمشان فقط به شیر بخارداده اشاره میکند.
سؤالات متداول
برای مقایسه لاته با اسپرسو و آمریکانو و ماکیاتو و بقیه در یک جدول، مطلب انواع نوشیدنیهای قهوه را ببینید.
لاته یا لته؛ کدام درست است؟
هر دو. اصل کلمه ایتالیایی latte است و در فارسی به هر دو شکل نوشته میشود. در ایتالیا برای سفارشش «کافه لاته» بگویید، چون latte بهتنهایی یعنی شیر.
لاته چه طعمی دارد؟
ملایم، شیری و کمتلخ. شیر زیاد تلخی اسپرسو را میگیرد و میکروفوم بافتی مخملی به آن میدهد. لاته ساده شیرین نیست، مگر شکر یا سیروپ اضافه کنید.
لاته چجوری درست میشود؟
یک یا دو شات اسپرسو در لیوان بگیرید، حدود ۲۰۰ میلیلیتر شیر را با نازل بخار تا ۵۵ تا ۶۵ درجه گرم و کمی کفدار کنید و روی اسپرسو بریزید. بدون دستگاه، قهوه غلیظ و شیری که در شیشه تکان داده و گرم کردهاید جای آنها را میگیرد.
آیس لته چیست؟
لاته سرد: اسپرسو روی یخ با شیر سرد و اگر بخواهید کمی سیروپ. شیر را بخار نمیدهند؛ برای کف، آن را در شیشه دربدار تکان دهید.
فرق لاته با کاپوچینو چیست؟
لاته شیر بیشتر و فوم نازکتری دارد و در لیوان بزرگتر سرو میشود. کاپوچینو کوچکتر است، فوم ضخیم دارد و طعم قهوه در آن پررنگتر است. کافئین هر دو به تعداد شات بستگی دارد.
کافئین لاته چقدر است؟
شیر کافئین ندارد و همه کافئین لاته از شاتهایش میآید. کلینیک مایو کافئین هر شات ۳۰ میلیلیتری را حدود ۶۳ میلیگرم برآورد میکند، پس لاته دوشاته حدود دو برابر این عدد کافئین دارد. FDA برای بیشتر بزرگسالان ۴۰۰ میلیگرم در روز را مرزی میداند که تا آن معمولاً اثر منفی دیده نمیشود. اگر باردار یا شیرده هستید، بیماری دارید یا دارو مصرف میکنید، مقدار مناسب کافئین را از پزشکتان بپرسید.
منابع
- Latte، ویکیپدیای انگلیسی: https://en.wikipedia.org/wiki/Latte
- Cappuccino، ویکیپدیای انگلیسی: https://en.wikipedia.org/wiki/Cappuccino
- Latte art، ویکیپدیای انگلیسی: https://en.wikipedia.org/wiki/Latte_art
- Latte macchiato، ویکیپدیای انگلیسی: https://en.wikipedia.org/wiki/Latte_macchiato
- Caffè macchiato، ویکیپدیای انگلیسی: https://en.wikipedia.org/wiki/Caffè_macchiato
- Cortado، ویکیپدیای انگلیسی: https://en.wikipedia.org/wiki/Cortado
- Caffè mocha، ویکیپدیای انگلیسی: https://en.wikipedia.org/wiki/Caffè_mocha
- Espresso، ویکیپدیای انگلیسی: https://en.wikipedia.org/wiki/Espresso
- Origin Coffee، How to Steam Milk: https://www.origincoffee.co.uk/blogs/journal/how-to-steam-milk
- Breville، How to steam milk: https://breville.com/us/en/blog/coffee-and-espresso/how-to-steam-milk.html
- Fork in the Kitchen، ۴ Ways to Make Homemade Lattes: https://www.forkinthekitchen.com/۴-ways-make-homemade-lattes/
- Homegrounds، Ways to make a café latte with no machine: https://www.homegrounds.co/ways-to-make-cafe-latte-with-no-machine/
- A Couple Cooks، Iced Latte: https://www.acouplecooks.com/iced-latte/print/۱۰۸۸۷۳/
- Mayo Clinic، Caffeine content for coffee, tea, soda and more: https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/nutrition-and-healthy-eating/in-depth/caffeine/art-۲۰۰۴۹۳۷۲
- FDA، Spilling the Beans: How Much Caffeine is Too Much?: https://www.fda.gov/consumers/consumer-updates/spilling-beans-how-much-caffeine-too-much