نویسنده: مدیر سایت فوژانا | آخرین بهروزرسانی: ۲۶ آبان ۱۴۰۵
پاسخ کوتاه: اسپرسو عصاره غلیظ قهوه است که با عبور دادن آب داغ با فشار بالا از پودر خیلی ریز قهوه به دست میآید. نتیجه نوشیدنی کمحجم و پرطعمی است که روی آن لایهای کف قهوهایرنگ به نام کرما مینشیند. به هر بار عصارهگیری اسپرسو «شات» میگویند و شات دوبرابر را «اسپرسو دبل» یا «دوپیو» مینامند.
فهرست مطالب
اسپرسو چیست؟
اسپرسو (Espresso) یک روش دمآوری است، نه یک نوع دانه یا یک برند. در این روش آب داغ با فشار از قرص فشردهای از پودر ریز قهوه عبور میکند و در زمانی کوتاه، مواد طعمی و عطری قهوه را بیرون میکشد. چون آب کمی مصرف میشود و فشار زیاد است، عصارهای غلیظتر از قهوه دمی یا فرانسه به دست میآید. در ویکیپدیای انگلیسی هم اسپرسو به همین شکل تعریف شده: قهوهای غلیظ که با عبور آب داغ تحت فشار بالا از دانههای قهوه ریزآسیاب تهیه میشود. در مشخصات اسپرسوی ایتالیایی که همین منبع نقل کرده، فشار آب ورودی حدود ۹ بار (با یک بار بالا یا پایین) آمده است.
بسیاری از خریداران تازهکار خیال میکنند «قهوه اسپرسو» نام یک دانه خاص است. در واقع هر قهوهای را میشود اسپرسو کرد؛ عربیکا، روبوستا یا ترکیبی از هر دو. ویکیپدیای انگلیسی هم مینویسد با هر دانه و هر درجه رُستی میشود اسپرسوی واقعی گرفت و اینکه اسپرسو حتماً رُست تیره میخواهد، باوری رایج اما نادرست است. آنچه یک قهوه را «مناسب اسپرسو» میکند، درجه رُست، ترکیب دانه و مهمتر از همه درجه آسیاب است. پودری که برای قهوهساز دمی آسیاب شده، در دستگاه اسپرسوساز آب را سریع رد میکند و عصارهای آبکی و ترش میدهد.
قهوه اسپرسو چیست و از کجا آمده؟
اسپرسو از ایتالیا آمده و نامش هم ایتالیایی است. واژه espresso در ایتالیایی به فعل esprimere، یعنی «بیرون فشردن» یا «بیان کردن»، برمیگردد. توضیحهای رایج دیگری هم برای این نام هست: سرعت تهیه و اینکه فنجان «مخصوص شما» و همان لحظه آماده میشود. هر سه معنا با تجربه نوشیدن اسپرسو در کافههای ایتالیا جور درمیآید.
ماشینهای اسپرسو از اواخر قرن نوزدهم در ایتالیا ثبت اختراع شدند و در دهههای بعد تکامل یافتند. شکل امروزی اسپرسو، با کرمای پایدار روی فنجان، به دستگاههای اهرمی دهه ۱۹۴۰ میلادی برمیگردد. اگر به این ماجرا علاقه دارید، داستان کامل دستگاهها و مخترعانشان را در مقاله تاریخچه اسپرسوساز نوشتهایم.
کرما (کف اسپرسو) چیست؟
کرما (Crema) لایه کف متراکم و قهوهایطلایی است که چند ثانیه بعد از ریختن اسپرسو روی آن تشکیل میشود. این لایه از ویژگیهای خاص اسپرسوست و در قهوه دمی یا فرنچپرس به این شکل دیده نمیشود. علتش فشار بالای آب است: آب تحت فشار گاز دیاکسید کربن بیشتری از قهوه تازهرُست حل میکند و وقتی عصاره به فشار معمولی هوا میرسد، این گاز بهصورت حبابهای ریز بیرون میآید و همراه روغنهای قهوه کف میسازد. به همین دلیل کرما را کلوئیدی از روغنهای امولسیونشده قهوه توصیف میکنند؛ یعنی قطرههای ریز روغن و حبابهای گاز که در مایع پخش شدهاند.
کرما نشانهای از تازگی و درستی عصارهگیری است، اما بهتنهایی معیار کیفیت نیست. چند عامل روی ضخامت و رنگ آن اثر دارد:
- تازگی قهوه: قهوهای که تازه رُست شده گاز بیشتری دارد. قهوهای که مدت زیادی بعد از آسیاب باز مانده، کرمای کمرنگ و نازکی میدهد.
- نوع دانه: روبوستا معمولاً کرمای ضخیمتر و پایدارتری از عربیکا میسازد. برای همین در بسیاری از ترکیبهای اسپرسوی سنتی ایتالیایی روبوستا هم هست.
- درجه آسیاب و فشردن پودر: پودر درشت یا قرصی که یکنواخت فشرده نشده، آب را از مسیرهای کوتاه رد میکند و کرمای کمپشت و لکهدار میدهد.
در توضیح محصولات فوژانا، کرمای ترکیبها با عبارت «کرما نرمال با ضخامت متوسط و بدون حباب، انبهای رنگ» توصیف شده است. اگر کرمای فنجان شما حبابهای درشت دارد یا خیلی زود از بین میرود، معمولاً باید درجه آسیاب یا مقدار پودر را تنظیم کنید.
شات قهوه یعنی چه؟
شات قهوه یا شات اسپرسو به یک بار عصارهگیری اسپرسو از دستگاه گفته میشود. وقتی در کافه «یک شات» سفارش میدهید، یعنی یک واحد اسپرسو که از یک دوز پودر قهوه گرفته شده است. همین واحد پایه بیشتر نوشیدنیهای قهوه است: لاته یک یا دو شات دارد، آمریکانو یک یا دو شات با آب داغ است و در کاپوچینو هم شات زیر شیر و فوم قرار میگیرد.
اسپرسو تک یا سینگل (Single) همان یک شات معمولی است. بعضیها به آن «اسپرسو نرمال» هم میگویند. حجمش کم است و در فنجان کوچک دمیتاس سرو میشود. چون اسپرسو تک غلظت بالایی دارد، طعمش در چند جرعه کامل حس میشود و برای کسی که به قهوه تلخ عادت ندارد ممکن است تند باشد.
مقدار پودر، نسبت قهوه به آب، زمان عصارهگیری و مراحل کار با دستگاه را در این مقاله نیاوردهایم، چون هر کدام به دستگاه و قهوه شما بستگی دارد. همه اینها را قدمبهقدم در راهنمای طرز تهیه اسپرسو با دستگاه توضیح دادهایم.
چرا اسپرسو را «شات» میگویند؟
این کلمه از انگلیسی آمده و به حجم کوچک و یکباره بودن نوشیدنی اشاره دارد؛ مثل یک جرعه که یکجا نوشیده میشود. در منوی کافههای ایرانی «شات» بیشتر برای اضافه کردن اسپرسو به نوشیدنیها به کار میرود، مثلاً «لاته با یک شات اضافه». عبارتهای «قهوه شات» و «شات قهوه» هم در جستجو به همین معنا هستند.
اسپرسو دبل (دوپیو) چیست؟
اسپرسو دبل یعنی دو برابر یک شات معمولی: دو برابر پودر قهوه و تقریباً دو برابر حجم عصاره. نام ایتالیایی آن دوپیو (Doppio) است که همان معنای «دوتایی» را دارد. در فارسی همین مفهوم را با املاهای مختلفی مینویسند و جستجو میکنند: قهوه دبل، قهوه دوبل، دابل اسپرسو، دبل شات، قهوه دابل و دوبل قهوه. همه اینها به یک نوشیدنی اشاره دارند.
اسپرسو دبل در بسیاری از کافهها حالت پیشفرض است، چون سبد دوتایی دستگاه عصاره یکنواختتری میدهد و برای نوشیدنیهای شیری هم پایه پررنگتری میسازد. اگر لاته یا کاپوچینو شما با شیر زیاد کمرنگ و بیطعم میشود، دبل کردن اسپرسو معمولاً اولین راهحل است.
فرق اسپرسو دوبل با تک
اسپرسو دبل غلیظتر از اسپرسو تک نیست؛ بیشتر است. هر دو با یک نسبت تقریبی پودر به آب گرفته میشوند و فقط مقدار پودر و عصاره دو برابر میشود. بنابراین طعم یک جرعه از هر دو نزدیک به هم است، ولی دبل حجم بیشتر و کافئین کل بیشتری دارد. تفاوتهای عملی این دو را در جدول زیر آوردهایم:
| ویژگی | اسپرسو تک (سینگل) | اسپرسو دبل (دوپیو) |
|---|---|---|
| مقدار پودر | یک دوز | دو دوز |
| حجم در فنجان | کم | حدود دو برابر تک |
| غلظت هر جرعه | مشابه | مشابه |
| کافئین کل فنجان | کمتر | بیشتر |
| سبد دستگاه | سبد تک | سبد دوتایی |
| کاربرد رایج | نوشیدن خالص، ماکیاتو | لاته، کاپوچینو، آمریکانو و نوشیدن خالص |
با عدد کلینیک مایو برای یک شات (حدود ۶۳ میلیگرم)، یک اسپرسو دبل نزدیک به دو برابر، یعنی حدود ۱۲۶ میلیگرم کافئین دارد؛ این عدد تقریبی است و به دانه و مقدار پودر بستگی دارد. اگر حساسیت به کافئین دارید یا شب قهوه مینوشید، اسپرسو تک انتخاب سبکتری است. اگر قهوه را با شیر زیاد مینوشید یا طعم پررنگتری میخواهید، دبل را امتحان کنید.
ریسترتو و لانگو
جز تک و دبل، دو اصطلاح دیگر هم در منوی کافهها میبینید. ریسترتو (Ristretto) شاتی کوتاهتر است که با آب کمتر گرفته میشود و حجمش حدود نصف شات معمولی است. لانگو (Lungo) برعکس، شات بلندتری است که آب بیشتری از همان پودر عبور میکند. لانگو با آمریکانو فرق دارد: در لانگو آب بیشتر از خود پودر میگذرد، اما در آمریکانو آب داغ بعد از عصارهگیری به اسپرسو اضافه میشود.
فرق اسپرسو با قهوه (دمی، ترک، فوری)
وقتی میپرسند «فرق اسپرسو با قهوه چیست؟» منظور معمولاً فرق اسپرسو با روشهای دیگر دمآوری است، چون اسپرسو هم از همان دانه قهوه تهیه میشود. فرق اصلی در سه چیز است: نیرویی که آب را از پودر عبور میدهد، مدت تماس آب با قهوه و درجه آسیاب. همین سه عامل غلظت، بافت و طعم فنجان را تعیین میکنند.
| ویژگی | اسپرسو | قهوه دمی (فیلتر، فرنچپرس) | قهوه ترک | قهوه فوری |
|---|---|---|---|---|
| روش عصارهگیری | عبور آب داغ تحت فشار بالا | عبور یا خیس خوردن با آب داغ، بدون فشار | جوشاندن پودر با آب در جذوه (قهوهجوش) | حل کردن پودر عصاره خشکشده در آب |
| درجه آسیاب | ریز | متوسط تا درشت | خیلی ریز | بدون آسیاب (پودر آماده) |
| زمان تماس آب و قهوه | کوتاه | طولانیتر | تا جوش آمدن | لحظهای |
| صاف شدن | بله، از سبد فلزی | بله، با فیلتر کاغذی یا توری | خیر، تفاله در فنجان میماند | تفاله ندارد |
| غلظت و بافت | خیلی غلیظ، با کرما | رقیقتر، شفاف یا کمی پرتن | غلیظ و پرتن، با کف | متغیر |
| حجم معمول سرو | کم | زیاد | کم | متوسط تا زیاد |
اسپرسو در برابر قهوه دمی
در قهوه دمی، آب بدون فشار و با کمک جاذبه از پودر عبور میکند یا مدتی با آن میماند. پودر درشتتر است و آب بیشتری مصرف میشود. حاصل، فنجانی رقیقتر و بزرگتر است که اسیدیته و عطرهای ظریف قهوه را واضحتر نشان میدهد. اسپرسو همان قهوه را فشرده میکند: بدنه سنگینتر، شیرینی و تلخی پررنگتر و پسمزه طولانیتر.
یک باور رایج این است که اسپرسو کافئین بیشتری از قهوه دمی دارد. این حرف فقط درباره غلظت درست است. اسپرسو در هر میلیلیتر کافئین بیشتری دارد، اما چون حجم یک شات کم است، یک لیوان بزرگ قهوه دمی میتواند در مجموع کافئین بیشتری از یک شات اسپرسو داشته باشد. جدول کافئین کلینیک مایو این را با عدد نشان میدهد: یک اسپرسو ۳۰ میلیلیتری حدود ۶۳ میلیگرم و یک لیوان ۲۳۷ میلیلیتری قهوه دمکرده حدود ۹۶ میلیگرم کافئین دارد. همین منبع مینویسد مصرف تا ۴۰۰ میلیگرم کافئین در روز برای بیشتر بزرگسالان احتمالاً بیخطر است. اینها عددهای میانگیناند و مقدار دقیق کافئین به نوع دانه، مقدار پودر و روش تهیه بستگی دارد.
اسپرسو در برابر قهوه ترک
قهوه ترک هم مثل اسپرسو غلیظ و کمحجم است و برای همین گاهی این دو را با هم اشتباه میگیرند. اما قهوه ترک با پودری خیلی ریزتر از اسپرسو در قهوهجوش (جذوه) و بدون صاف کردن تهیه میشود و تفالهاش در ته فنجان میماند. فشاری در کار نیست و کف روی قهوه ترک از جوشیدن آرام به وجود میآید، نه از گاز حلشده در عصاره. پودر قهوه ترک را نمیشود در اسپرسوساز ریخت؛ آنقدر ریز است که آب بهسختی از آن عبور میکند.
اسپرسو در برابر قهوه فوری
قهوه فوری عصارهای است که در کارخانه گرفته و خشک شده و فقط در آب حل میشود. نه آسیابی دارد و نه دستگاهی میخواهد. طعم و بافت آن با شاتی که تازه از دستگاه اسپرسو گرفته شده یکی نیست، بهخصوص در کرما و عطر. برای کسی که دستگاه ندارد و قهوه سریع میخواهد، فوری راه سادهای است.
فرق اسپرسو و نسپرسو
نسپرسو (Nespresso) نام تجاری یک شرکت است، نه نوعی قهوه. نسپرسو واحدی از گروه نستله است که دستگاهها و کپسولهای قهوه میفروشد. دستگاههای نسپرسو با کپسولهای آماده قهوهای به سبک اسپرسو تهیه میکنند. پس اسپرسو نام روش دمآوری است و نسپرسو نام یک برند که برای سادگی کار، قهوه را در کپسول بستهبندی میکند. در دستگاه کپسولی امکان انتخاب درجه آسیاب و مقدار پودر را ندارید؛ در اسپرسوساز معمولی، این دو را خودتان تنظیم میکنید.
اسپرسو چه طعمی دارد؟
اسپرسوی خوب ترکیبی از شیرینی، تلخی و اسیدیته است با بدنهای سنگین و پسمزهای ماندگار. اینکه کدامیک از این سه بیشتر حس شود، بیشتر به دو چیز برمیگردد: ترکیب دانه و درجه رُست. هرچه سهم روبوستا در ترکیب بیشتر باشد، اسپرسو تلختر، پرتنتر و پرکافئینتر میشود و کرمای ضخیمتری دارد. هرچه عربیکا بیشتر باشد، اسیدیته میوهای و عطر گل و میوه پررنگتر است.
درجه رُست هم سهم بزرگی دارد. رُست تیرهتر طعمهای شکلاتی، برشته و تلخ را جلو میآورد و اسیدیته را کم میکند. رُست روشنتر اسیدیته و نتهای میوهای را نگه میدارد، اما به عصارهگیری دقیقتری نیاز دارد. در خود ایتالیا هم سلیقه یکسان نیست: طبق ویکیپدیای انگلیسی، در جنوب ایتالیا رُست تیرهتر را ترجیح میدهند و هرچه به شمال میروید، رُست کمی روشنتر میشود. در محصولات فوژانا این تفاوت را در دو سر طیف میبینید: ترکیب ۳۰ درصد عربیکا با رُست متوسط رو به تیره، تلخی و تنواری بالا دارد و ترکیب ۱۰۰ درصد عربیکا تخصصی با رُست روشن رو به متوسط، طعم میوهای پررنگ. ترکیبها و آسیاب مخصوص دستگاه را در صفحه پودر قهوه اسپرسو ببینید.
اگر اسپرسوی شما خیلی ترش است، معمولاً عصاره کم گرفته شده؛ یعنی پودر درشت بوده یا آب خیلی سریع رد شده. اگر خیلی تلخ و گس است، احتمالاً عصاره زیاد گرفته شده. پیش از اینکه قهوه را عوض کنید، اول درجه آسیاب را امتحان کنید.
کدام قهوه برای اسپرسو مناسب است؟
جواب به ذائقه شما و نحوه نوشیدن برمیگردد. چند راهنمای ساده:
- اسپرسوی خالص، تلخ و پرکرما: ترکیبهایی که روبوستای بیشتری دارند.
- لاته و کاپوچینو: ترکیبهایی با بدنه متوسط رو به بالا که طعمشان زیر شیر گم نشود.
- اسپرسوی میوهای و کمتلخ: قهوه ۱۰۰٪ عربیکا، ترجیحاً با دستگاهی که دما را دقیق نگه میدارد.
همه ترکیبهای فوژانا با گزینه آسیاب «اسپرسوساز» عرضه میشوند. اگر آسیاب خانگی دارید، گزینه «دان قهوه» را بزنید و قهوه را دانه تحویل بگیرید.
تازگی قهوه برای اسپرسو
اسپرسو به تازگی قهوه حساستر از روشهای دیگر است. قهوهای که خیلی تازه از رُست بیرون آمده گاز زیادی دارد و عصارهاش ناپایدار است. قهوهای که مدت زیادی بعد از آسیاب مانده، کرما و عطرش کم میشود. فوژانا روی صفحه هر محصول بخشی درباره زمان مصرف پیشنهادی دارد که میگوید این زمان برای هر ترکیب از چند روز پس از تاریخ برشتهکاری آغاز میشود. بسته را بعد از باز کردن محکم ببندید و دور از نور و گرما نگه دارید.
نوشیدنیهایی که پایه آنها اسپرسو است
شات اسپرسو پایه بیشتر نوشیدنیهای منوی کافه است. تفاوت این نوشیدنیها در چیزی است که به اسپرسو اضافه میشود: آب داغ، شیر داغ، فوم شیر، شکلات یا یخ. چند نوشیدنی آشنا:
- آمریکانو: اسپرسو با آب داغ
- لاته: اسپرسو با شیر داغ زیاد و لایه نازکی فوم
- کاپوچینو: اسپرسو با شیر و فوم بیشتر
- ماکیاتو: اسپرسو با کمی فوم شیر
- موکا: اسپرسو با شکلات و شیر
- کورتادو و فلت وایت: اسپرسو با مقدار کمتری شیر
نسبت شیر و قهوه، اندازه فنجان و طرز تهیه هر کدام را در مقاله انواع نوشیدنیهای قهوه در یک جدول کنار هم گذاشتهایم.
آیس آمریکانو
آیس آمریکانو همان آمریکانوست که بهجای آب داغ با آب سرد و یخ سرو میشود. طرز تهیه و فرقش با آمریکانوی گرم را در مقاله ایس امریکانو بخوانید.
سؤالات متداول اسپرسو
اسپرسو چیست و چه طعمی دارد؟
اسپرسو عصاره غلیظ قهوه است که با عبور آب داغ تحت فشار از پودر ریز قهوه گرفته میشود. طعمش ترکیبی از تلخی، شیرینی و اسیدیته با بدنه سنگین است و به ترکیب دانه و درجه رُست بستگی دارد.
اسپرسو دبل چیست؟
اسپرسو دبل یا دوپیو دو برابر یک شات معمولی است: دو برابر پودر و حدود دو برابر حجم. غلظت هر جرعه آن با اسپرسو تک تفاوت زیادی ندارد، ولی کافئین کل فنجان بیشتر است.
اسپرسو سینگل چیست؟
اسپرسو سینگل یا تک یک شات معمولی اسپرسوست که از یک دوز پودر قهوه گرفته میشود و در فنجان کوچک سرو میشود.
شات اسپرسو چیست؟
شات اسپرسو یعنی یک بار عصارهگیری اسپرسو از دستگاه؛ واحدی که پایه نوشیدنیهایی مثل لاته، کاپوچینو و آمریکانوست.
اسپرسو لانگو چیست؟
لانگو شات بلندتری است که آب بیشتری از همان مقدار پودر عبور میکند. حجمش بیشتر و طعمش کمی رقیقتر و تلختر از اسپرسوی معمولی است.
فرق اسپرسو و نسپرسو چیست؟
اسپرسو روش دمآوری قهوه است و نسپرسو نام تجاری شرکتی از گروه نستله که دستگاه و کپسول قهوه میفروشد.
اسپرسو عوارض دارد؟
اسپرسو کافئین دارد و مصرف زیاد آن برای همه مناسب نیست؛ اگر بیماری، بارداری یا حساسیت به کافئین دارید، درباره مقدار مصرف با پزشک مشورت کنید. اثرهای قهوه اسپرسو بر بدن را با منبع در مقاله خواص قهوه اسپرسو نوشتهایم.
منابع
- Espresso، ویکیپدیای انگلیسی: https://en.wikipedia.org/wiki/Espresso
- Nespresso، ویکیپدیای انگلیسی: https://en.wikipedia.org/wiki/Nespresso
- Mayo Clinic، Caffeine content for coffee, tea, soda and more: https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/nutrition-and-healthy-eating/in-depth/caffeine/art-۲۰۰۴۹۳۷۲
- Turkish coffee، ویکیپدیای انگلیسی: https://en.wikipedia.org/wiki/Turkish_coffee
- Coffea canephora، ویکیپدیای انگلیسی (نقش روبوستا در کرما و ترکیبهای اسپرسوی ایتالیایی): https://en.wikipedia.org/wiki/Coffea_canephora
- مشخصات محصولات ترکیبی فوژانا: صفحات محصول در fuzhana.ir
آخرین بهروزرسانی: ۲۶ آبان ۱۴۰۵