نویسنده: مدیر سایت فوژانا | تاریخ انتشار: ۵ شهریور ۱۴۰۴ | آخرین بهروزرسانی: ۲۶ آبان ۱۴۰۵
پاسخ کوتاه: یک شات اسپرسوی ۳۰ میلیلیتری حدود ۶۳ میلیگرم کافئین و حدود ۳ کیلوکالری انرژی دارد. پژوهشها مصرف متعادل قهوه را با هوشیاری بیشتر و خطر کمتر چند بیماری مزمن مرتبط دانستهاند، اما بیشتر این یافتهها مشاهدهایاند و رابطه علت و معلولی را ثابت نمیکنند. مصرف زیاد کافئین میتواند بیخوابی، اضطراب و تپش قلب بیاورد.
هشدار: این مقاله جای توصیه پزشک را نمیگیرد. اگر باردار هستید، بیماری قلبی، فشار خون، دیابت، بیماری کبد یا ریفلاکس دارید یا دارو مصرف میکنید، درباره مصرف اسپرسو با پزشک مشورت کنید.
فهرست مطالب
خواص قهوه اسپرسو در یک نگاه
اسپرسو از نظر ترکیبات همان قهوه است، فقط غلیظتر؛ بیشتر پژوهشها هم درباره «قهوه» بهطور کلیاند. برای آشنایی با خود این نوشیدنی، مقاله اسپرسو را بخوانید.
| موضوع | آنچه منابع میگویند | نوع شواهد |
|---|---|---|
| هوشیاری و انرژی | کافئین محرک دستگاه عصبی مرکزی است | شناختهشده |
| عملکرد ورزشی | ۳ تا ۶ میلیگرم کافئین به ازای هر کیلوگرم وزن، عملکرد را بهتر کرده است | کارآزماییها (موضعگیری ISSN) |
| بیماری قلبیعروقی و مرگومیر | ۳ تا ۴ فنجان قهوه در روز با خطر کمتر همراه بوده | مشاهدهای (مرور چتری BMJ) |
| دیابت نوع ۲ | خطر کمتر در مصرفکنندگان منظم قهوه | مشاهدهای (هاروارد) |
| وزن | کاهش اندک در کارآزماییهای کوچک و ناهمگون | شواهد محدود |
| عوارض | بیخوابی، اضطراب و تپش قلب در مصرف زیاد | شناختهشده |
انرژی و تمرکز
دلیل اصلی نوشیدن اسپرسو، کافئین است؛ محرک دستگاه عصبی مرکزی که در جهان بیش از هر محرک دیگری مصرف میشود و حدود ۸۰ درصد آن از راه قهوه به بدن میرسد. طبق جدول کلینیک مایو، یک شات اسپرسوی ۳۰ میلیلیتری حدود ۶۳ میلیگرم کافئین دارد. کافئین احساس خستگی را کم میکند.
آنتیاکسیدانها
قهوه پلیفنولهایی دارد که میتوانند مثل آنتیاکسیدان عمل کنند. در یک مطالعه نروژی که در Journal of Nutrition منتشر شد، قهوه با حدود ۱۱ میلیمول از حدود ۱۷ میلیمول دریافت روزانه آنتیاکسیدان، سهم اول را در رژیم غذایی بزرگسالان داشت؛ بسیار بیشتر از میوه، چای و سبزی. قهوه البته جای میوه و سبزی را نمیگیرد.
اسپرسو و متابولیسم؛ پژوهشها چه میگویند؟
کافئین میتواند مصرف انرژی بدن را برای مدتی کمی بالا ببرد. یک مرور سیستماتیک و متاآنالیز در سال ۲۰۱۹ نتایج ۱۳ کارآزمایی بالینی با ۶۰۶ شرکتکننده را جمع کرد و نتیجه گرفت که مصرف کافئین «ممکن است» به کاهش وزن، شاخص توده بدنی و چربی بدن کمک کند. ولی همان مطالعه ناهمگونی بالایی میان کارآزماییها گزارش کرد و تعداد شرکتکنندگان کم بود.
آیا اسپرسو باعث لاغری میشود؟
شواهدی وجود ندارد که اسپرسو بهتنهایی باعث لاغری شود. اثر احتمالی کافئین بر وزن در پژوهشها کوچک بوده و بدون رژیم غذایی و فعالیت بدنی معنا ندارد. اسپرسوی بدون شکر تقریباً کالری ندارد، اما شکر، شیر و خامه آن را تغییر میدهند. برای برنامه کاهش وزن با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنید.
حافظه و خلقوخو
پژوهشهای مشاهدهای میان قهوه و خلقوخو ارتباط دیدهاند. در مطالعهای روی بیش از ۵۰ هزار زن آمریکایی که ده سال پیگیری شدند، زنانی که روزانه ۲ تا ۳ فنجان قهوه کافئیندار مینوشیدند، حدود ۱۵ درصد کمتر از کسانی که هفتهای یک فنجان یا کمتر مینوشیدند به افسردگی مبتلا شدند. کلینیک مایو هم ارتباط قهوه با خطر کمتر آلزایمر و پارکینسون را در بعضی گروهها ذکر میکند. اینها همبستگیاند؛ قهوه درمان افسردگی یا پیشگیری قطعی از بیماریهای مغزی نیست.
اسپرسو و ورزش
طبق موضعگیری انجمن بینالمللی تغذیه ورزشی (ISSN)، کافئین در دوز ۳ تا ۶ میلیگرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن، عملکرد ورزشی را بهطور پیوسته بهتر کرده و در ورزشهای استقامتی یکدستتر از بقیه بوده است. زمان رایج مصرف حدود ۶۰ دقیقه پیش از تمرین است. دوزهای خیلی بالا، مثل ۹ میلیگرم به ازای هر کیلوگرم، عوارض زیادی دارند. سازمان ایمنی غذای اروپا (EFSA) هم مصرف ۲۰۰ میلیگرم کافئین کمتر از دو ساعت پیش از ورزش سنگین را برای بزرگسالان سالم بیخطر میداند.
قلب، فشار خون و قند خون
یک مرور چتری در مجله BMJ (۲۰۱۷) که ۲۰۱ متاآنالیز مشاهدهای را بررسی کرد، نشان داد مصرف ۳ تا ۴ فنجان قهوه در روز با حدود ۱۵ درصد خطر کمتر بیماری قلبیعروقی و حدود ۱۷ درصد خطر کمتر مرگ از هر علت همراه بوده است. نویسندگان تأکید کردهاند که برای اثبات رابطه علت و معلولی به کارآزماییهای بالینی نیاز است.
فشار خون: کلینیک مایو میگوید کافئین میتواند فشار خون را کوتاهمدت بالا ببرد، بهخصوص در کسانی که کافئین کم مصرف میکنند. اگر فشار خون بالا دارید، فشارتان را پیش از نوشیدن اسپرسو و ۳۰ تا ۱۲۰ دقیقه بعد از آن اندازه بگیرید و نتیجه را با پزشک در میان بگذارید.
قند خون: طبق جمعبندی دانشکده بهداشت عمومی هاروارد، مصرف منظم قهوه با خطر کمتر دیابت نوع ۲ همراه بوده؛ از حدود ۸ درصد کمتر با روزی یک فنجان تا ۳۳ درصد کمتر با شش فنجان، در مقایسه با نخوردن قهوه. این یافته درباره پیشگیری است، نه درمان. اگر دیابت دارید، تغییر عادت قهوه را با پزشک هماهنگ کنید و اسپرسو را بدون شکر بنوشید.
کلسترول: قهوه بدون فیلتر کاغذی ترکیباتی به نام دیترپن (مثل کافستول) دارد که میتوانند کلسترول بد (LDL) را بالا ببرند. هاروارد مقدار این ترکیبات را در اسپرسو «متوسط» میداند. اگر کلسترول بالا دارید، با پزشک مشورت کنید.
اسپرسو و دستگاه گوارش
در یک مطالعه کوچک روی ۱۲ فرد سالم (۱۹۹۸)، قهوه کافئیندار فعالیت حرکتی روده بزرگ را به اندازه یک وعده غذا، ۶۰ درصد بیشتر از آب و ۲۳ درصد بیشتر از قهوه بدون کافئین افزایش داد. از طرف دیگر، کلینیک مایو میگوید قهوه کافئیندار میتواند علائم سوزش سر دل و ریفلاکس را بیشتر کند. مرور BMJ هم مصرف قهوه را با خطر کمتر بعضی بیماریهای کبد مرتبط دانسته؛ اگر بیماری کبد دارید، درباره قهوه با پزشک صحبت کنید.
اسپرسو در زنان و مردان؛ فقط یافتههای منبعدار
زنان: نکته اصلی بارداری است که پایینتر آمده. مرور BMJ همچنین ارتباطی میان مصرف قهوه و خطر شکستگی در زنان دیده، اما نه در مردان؛ نویسندگان پیشنهاد کردهاند زنانی که در معرض خطر شکستگیاند در این زمینه احتیاط کنند.
مردان: طبق جمعبندی هاروارد، در بعضی مطالعهها مردانی که قهوه بیشتری مینوشیدند خطر کمتری برای پارکینسون داشتند. این هم یافتهای مشاهدهای است. پژوهش معتبری پیدا نکردیم که «فایده خاص اسپرسو برای مردان» را جدا از فواید عمومی قهوه نشان دهد.
عوارض اسپرسو
بیشتر عوارض اسپرسو از کافئین میآیند. کلینیک مایو سردرد، بیقراری، اضطراب، تند شدن ضربان قلب، بیخوابی، سوزش سر دل و تکرر ادرار را از نشانههای مصرف زیاد یا حساسیت به کافئین میداند. قطع ناگهانی کافئین هم ممکن است چند روز سردرد و خستگی بیاورد؛ مصرف را تدریجی کم کنید.
اسپرسو با معده خالی
در منابعی که بررسی کردیم، شواهد روشنی پیدا نکردیم که اسپرسوی ناشتا برای همه افراد زیانآور باشد. ولی چون قهوه کافئیندار میتواند سوزش سر دل را بیشتر کند، اگر بعد از اسپرسوی ناشتا دچار سوزش معده یا ریفلاکس میشوید، آن را همراه یا بعد از غذا بنوشید و اگر علائم ادامه داشت، به پزشک مراجعه کنید.
اسپرسو دوبل و مصرف زیاد
اسپرسوی دوبل تقریباً دو برابر شات تک، یعنی حدود ۱۲۶ میلیگرم کافئین دارد. EFSA مصرف تا ۲۰۰ میلیگرم در یک نوبت و تا ۴۰۰ میلیگرم در کل روز را برای بزرگسالان سالم (بهجز زنان باردار) بیخطر میداند. ۴۰۰ میلیگرم تقریباً معادل شش شات اسپرسوی تک است، به شرط اینکه از چای، نوشابه یا دارو کافئین دیگری نگیرید.
بارداری؛ توصیه منابع معتبر
سازمان ایمنی غذای اروپا (EFSA) مصرف کافئین تا ۲۰۰ میلیگرم در روز را برای زنان باردار و شیرده بیخطر میداند؛ یعنی حدود سه شات تک. کالج متخصصان زنان و زایمان آمریکا (ACOG) هم مصرف کمتر از ۲۰۰ میلیگرم در روز را در بارداری «متعادل» میداند. مرور BMJ مصرف زیاد قهوه در بارداری را با وزن کم نوزاد، زایمان زودرس و سقط همراه دیده است. کلینیک مایو توصیه میکند در بارداری، اقدام به بارداری و شیردهی درباره محدود کردن کافئین با پزشک صحبت کنید.
کالری اسپرسو
طبق داده وزارت کشاورزی آمریکا (USDA FoodData Central)، اسپرسوی ساده در هر ۱۰۰ گرم حدود ۹ کیلوکالری دارد؛ پس یک شات ۳۰ میلیلیتری حدود ۳ کیلوکالری و یک دوبل حدود ۵ کیلوکالری انرژی دارد. کالری نوشیدنیهای اسپرسویی بیشتر از شیر، شکر، شربت و خامه میآید؛ هاروارد کالری نوشیدنیهای قهوهای ویژه را ۲۰۰ تا ۵۰۰ کیلوکالری ذکر میکند.
زمان و مقدار مناسب مصرف اسپرسو
- مقدار: برای بزرگسالان سالم، مجموع کافئین روزانه تا ۴۰۰ میلیگرم (طبق کلینیک مایو و EFSA)؛ برای زنان باردار و شیرده تا ۲۰۰ میلیگرم (طبق EFSA).
- کودکان و نوجوانان: EFSA سطح ایمن را ۳ میلیگرم به ازای هر کیلوگرم وزن در روز پیشنهاد کرده است؛ یعنی یک شات اسپرسو برای کودک ۲۰ کیلویی از این سطح بالاتر است. درباره کافئین در کودکان با پزشک کودک مشورت کنید.
- شب: به گفته EFSA حتی ۱۰۰ میلیگرم کافئین نزدیک خواب ممکن است خواب بعضی بزرگسالان را مختل کند. اسپرسو را چند ساعت پیش از خواب کنار بگذارید.
- ورزش: حدود ۶۰ دقیقه پیش از تمرین، طبق ISSN.
- افراد حساس: اگر بیماری قلبی، فشار خون بالا، اضطراب یا ریفلاکس دارید، مقدار مصرف را با پزشک تعیین کنید.
برای اسپرسوی خانگی، قهوه را با آسیاب مخصوص اسپرسوساز تهیه کنید؛ فهرست پودر اسپرسو فوژانا را ببینید. فواید عمومی قهوه را هم در مقاله فوائد قهوه برای سلامتی مرور کردهایم.
سؤالات متداول
اسپرسو برای چی خوبه؟
کافئین آن هوشیاری و در دوز مناسب عملکرد ورزشی را بالا میبرد. ارتباط قهوه با خطر کمتر دیابت نوع ۲ و بیماری قلبی مشاهدهای است و علت و معلولی بودنش ثابت نشده.
عوارض اسپرسو با معده خالی چیست؟
ممکن است سوزش سر دل و ریفلاکس را بیشتر کند؛ در این صورت اسپرسو را با غذا بنوشید.
آیا قهوه اسپرسو باعث لاغری میشود؟
نه بهتنهایی. اثر کافئین بر وزن در کارآزماییها کوچک بوده و کاهش وزن به رژیم غذایی و فعالیت بدنی بستگی دارد.
پژوهشها درباره اسپرسو، فشار خون و کبد چه میگویند؟
کافئین فشار خون را کوتاهمدت بالا میبرد. مرورهای مشاهدهای قهوه را با خطر کمتر بعضی بیماریهای کبد همراه دیدهاند، اما درمان نیست.
آیا مصرف کافئین برای کودکان و نوجوانان توصیه میشود؟
توصیه نمیشود. سطح ایمن EFSA (۳ میلیگرم به ازای هر کیلوگرم وزن) با یک شات هم ممکن است رد شود.
کالری یک فنجان اسپرسو چقدر است؟
طبق USDA، حدود ۳ کیلوکالری در هر شات ۳۰ میلیلیتری؛ شکر و شیر آن را بالا میبرند.
جمعبندی
اسپرسو کمکالری و پرکافئین است. کافئین کل روز را حساب کنید و اگر شرایط خاصی دارید، با پزشک مشورت کنید.
منابع
- Mayo Clinic، Caffeine content for coffee, tea, soda and more: https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/nutrition-and-healthy-eating/in-depth/caffeine/art-۲۰۰۴۹۳۷۲
- Mayo Clinic، Coffee and health: What does the research say?: https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/nutrition-and-healthy-eating/expert-answers/coffee-and-health/faq-۲۰۰۵۸۳۳۹
- Mayo Clinic، Caffeine: How does it affect blood pressure?: https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/high-blood-pressure/expert-answers/blood-pressure/faq-۲۰۰۵۸۵۴۳
- Harvard T.H. Chan School of Public Health، The Nutrition Source: Coffee: https://nutritionsource.hsph.harvard.edu/food-features/coffee/
- Poole R, et al. Coffee consumption and health: umbrella review of meta-analyses. BMJ. 2017. https://doi.org/10.1136/bmj.j5024
- Tabrizi R, et al. The effects of caffeine intake on weight loss: a systematic review and dose-response meta-analysis of RCTs. Crit Rev Food Sci Nutr. 2019. https://doi.org/10.1080/10408398.2018.1507996
- Lucas M, et al. Coffee, caffeine, and risk of depression among women. Arch Intern Med. 2011. https://doi.org/10.1001/archinternmed.2011.393
- Svilaas A, et al. Intakes of antioxidants in coffee, wine, and vegetables are correlated with plasma carotenoids in humans. J Nutr. 2004. https://doi.org/10.1093/jn/134.3.562
- Rao SS, et al. Is coffee a colonic stimulant? Eur J Gastroenterol Hepatol. 1998. https://doi.org/10.1097/00042737-199802000-00003
- Guest NS, et al. International Society of Sports Nutrition position stand: caffeine and exercise performance. JISSN. 2021. https://jissn.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12970-020-00383-4
- EFSA، Caffeine: https://www.efsa.europa.eu/en/topics/topic/caffeine
- ACOG Committee Opinion No. 462: Moderate caffeine consumption during pregnancy. Obstet Gynecol. 2010. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20664420/
- USDA FoodData Central، Beverages, coffee, brewed, espresso, restaurant-prepared (FDC ID ۱۷۱۸۹۱): https://fdc.nal.usda.gov/food-details/۱۷۱۸۹۱/nutrients
آخرین بهروزرسانی: ۲۶ آبان ۱۴۰۵