آموزش قهوه › طرز تهیه قهوه ترک
نویسنده: مدیر سایت فوژانا | آخرین بهروزرسانی: ۲۶ آبان ۱۴۰۵
برای یک فنجان قهوه ترک، یک قاشق چایخوری پر پودر قهوه را با ۶۰ تا ۷۰ میلیلیتر آب سرد و در صورت تمایل شکر در جذوه بریزید، هم بزنید و روی شعله ملایم بگذارید. همین که کف بالا آمد و پیش از جوش کامل، از روی حرارت بردارید و آرام در فنجان بریزید. جزئیات هر مرحله در ادامه آمده است.
فهرست مطالب
دستور سریع: مواد و مقادیر
| مورد | برای یک فنجان |
|---|---|
| پودر قهوه ترک (آسیاب بسیار ریز) | یک قاشق چایخوری پر |
| آب سرد | ۶۰ تا ۷۰ میلیلیتر (حدود یک فنجان قهوهخوری) |
| شکر | اختیاری: بیشکر، متوسط یا شیرین |
| ابزار | جذوه، یا شیرجوش کوچک؛ قاشق؛ فنجان کوچک |
| حرارت | شعله ملایم، بدون جوش کامل |
ویکیپدیای انگلیسی (مدخل Turkish coffee) برای هر نفر دستکم ۷ گرم پودر قهوه ذکر میکند. اگر قهوه پررنگتر دوست دارید، پودر را کمی بیشتر کنید.
طرز تهیه قهوه ترک با جذوه (مرحلهبهمرحله)
جذوه ظرف کوچکی با دسته بلند است که معمولاً از مس ساخته میشود. دهانه باریکش کمک میکند کف روی سطح جمع شود و هدر نرود.
- اندازه بگیرید. آب را با همان فنجانی که قهوه را در آن سرو میکنید پیمانه کنید و در جذوه بریزید. آب باید سرد باشد؛ آب گرم زمان دم کشیدن را کوتاه میکند و کف کمتری میدهد.
- قهوه و شکر را اضافه کنید. برای هر فنجان یک قاشق چایخوری پر قهوه آسیابشده. اگر شکر میخواهید، همین حالا اضافه کنید. بعداً نمیشود شکر را بدون از بین بردن کف هم زد.
- یک بار هم بزنید. چند ثانیه هم بزنید تا پودر کامل خیس شود و گلوله نماند. از اینجا به بعد دیگر قاشق نزنید.
- روی شعله ملایم بگذارید. عجله نکنید. حرارت کم به قهوه فرصت میدهد آرام گرم شود و کف ریز و پایدار بسازد.
- مراقب کف باشید. وقتی کف شروع به بالا آمدن کرد و سطح قهوه تکان خورد، جذوه را از روی شعله بردارید. قهوه نباید به جوش کامل برسد.
- آرام بریزید. اول کمی از کف را با قاشق در فنجان بگذارید، بعد قهوه را آهسته روی آن بریزید تا کف بههم نریزد.
- یک دقیقه صبر کنید. پودر ته فنجان مینشیند. قهوه ترک صاف نمیشود و تهنشین بخشی از آن است؛ جرعه آخر را نخورید.
برای دو یا سه فنجان، مقدار آب و قهوه را به همان نسبت زیاد کنید و از جذوه بزرگتر استفاده کنید. اگر جذوه خیلی پر باشد، کف از لبه سر میرود.
طرز تهیه قهوه ترک روی گاز با شیرجوش
جذوه ندارید؟ یک شیرجوش کوچک یا قابلمهای که دهانه تنگی دارد کار را راه میاندازد. مراحل همان مراحل جذوه است، با سه نکته:
- ظرف هرچه کوچکتر باشد بهتر است. در ظرف پهن، لایه قهوه نازک میشود و کف پخش میشود.
- شعله را تا جای ممکن کم کنید. کف ظرفهای معمولی ضخیمتر از مس است و دیرتر گرم میشود، ولی وقتی داغ شد زودتر سر میرود.
- کنار گاز بمانید. فاصله بالا آمدن کف تا سر رفتن قهوه چند ثانیه است.
قهوه ترک با شیر
برای قهوه ترک با شیر، بهجای آب از شیر سرد استفاده کنید؛ بقیه مراحل یکی است. شیر زودتر از آب کف میکند و سر میرود، پس حرارت باید از نسخه آبی هم کمتر باشد و چشم از جذوه برندارید. بعضیها نصف آب و نصف شیر میریزند تا طعم قهوه پررنگتر بماند. نتیجه نوشیدنیای نرمتر و کمتلختر است، ولی کف آن با کف قهوه ترک کلاسیک فرق دارد.
درست کردن قهوه ترک با دستگاه، موکاپات یا اسپرسوساز
دستگاه قهوه ترکساز برقی: این دستگاهها همان کار جذوه را خودکار انجام میدهند: قهوه، آب و شکر را در محفظه میریزید و دستگاه آرام گرم میکند و پیش از جوش خاموش میشود. نتیجه به قهوه ترک دستی نزدیک است. مقدار پودر و آب را طبق دفترچه دستگاه تنظیم کنید.
موکاپات: موکاپات آب را با فشار بخار از لایه قهوه عبور میدهد و قهوه را صاف میکند. این پودر برای موکاپات زیادی ریز است، صافی را میگیرد و خروجی هم قهوه ترک نیست، چون نه کف دارد و نه تهنشین.
اسپرسوساز: پاسخ کوتاه منفی است. اسپرسوساز آب داغ را با فشار از قهوه فشرده عبور میدهد و آسیابی درشتتر از قهوه ترک لازم دارد. پودر بسیار ریز قهوه ترک راه عبور آب را میبندد. اسپرسو و قهوه ترک دو روش جدا هستند و هر کدام آسیاب خودش را میخواهد. توضیح بیشتر درباره این تفاوتها در مطلب درجه آسیاب قهوه آمده است.
راز کف قهوه ترک
کف غلیظ نشانه قهوه ترکی است که درست دم کشیده. چند چیز روی آن اثر دارد:
- آسیاب بسیار ریز و تازه: پودر قهوه ترک باید تقریباً به نرمی آرد باشد. پودری که مدتها در ظرف باز مانده، کف کمتری میدهد. در بسته را بعد از هر بار مصرف محکم ببندید.
- آب سرد: شروع با آب سرد زمان کافی برای ساخته شدن کف میدهد.
- شعله کم: حرارت زیاد قهوه را زود به جوش میرساند و کف را میشکند.
- قاشق نزدن بعد از گرم شدن: هر بار هم زدن کفِ در حال شکلگیری را خراب میکند.
- برداشتن پیش از جوش: جوشیدن کف را از بین میبرد و قهوه را تلختر میکند.
قهوه ترک چیست و از چه قهوهای تهیه میشود؟
قهوه ترک بیشتر اسم یک روش است تا یک نوع دانه: قهوه برشته را تا حد پودر آسیاب میکنند و با آب سرد و شکر آرام گرم میکنند تا کف کند. یونسکو این سنت را در سال ۲۰۱۳ در فهرست میراث فرهنگی ناملموس ثبت کرده است. نوع دانه و درجه رُست را هر رُستری خودش انتخاب میکند. قهوه ترک و قهوه ترک ویژه فوژانا در بسته ۲۵۰ گرمی و با آسیاب بسیار ریز مخصوص جذوه عرضه میشوند؛ اولی با نتهای شکلاتی، تنباکویی و چوبی و دومی با نتهای شکلات تلخ، کارامل و تافی. برای دیدن هر دو محصول و قیمت روز به صفحه قهوه ترک سر بزنید.
تفاوت قهوه ترک با اسپرسو و قهوه عربی
| ویژگی | قهوه ترک | اسپرسو | قهوه عربی (قهوه سعودی) |
|---|---|---|---|
| ابزار | جذوه روی شعله | دستگاه اسپرسوساز | قوری دله |
| روش | گرم شدن آرام پودر با آب سرد | عبور آب داغ با فشار از قهوه فشرده | دم کردن قهوه همراه هل و گاهی ادویههای دیگر |
| صاف شدن | صاف نمیشود؛ تهنشین دارد | تفاله در دستگاه میماند | جوشانده میشود و فیلتر نمیشود |
| آسیاب | بسیار ریز، پودری | ریز، درشتتر از قهوه ترک | بسته به منطقه، از ریز تا درشت |
| طعمدهنده | شکر به انتخاب نوشنده | معمولاً بدون افزودنی | هل؛ گاهی زعفران، میخک یا زنجبیل |
طبق دانشنامه سعودی (Saudipedia)، دو جزء اصلی قهوه سعودی دانه قهوه و هل است و درجه رُست از مرکز تا شمال آن کشور متفاوت است. یعنی قهوه عربی بیشتر طعم ادویه دارد و قهوه ترک بیشتر طعم خود قهوه را نشان میدهد.
کافئین قهوه ترک و نکات احتیاطی
مقدار کافئین یک فنجان قهوه ترک به نوع دانه (عربیکا یا روبوستا)، مقدار پودر و اندازه فنجان بستگی دارد و عدد ثابتی ندارد.
سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) مقدار ۴۰۰ میلیگرم کافئین در روز را برای بزرگسالان سالم مقداری میداند که معمولاً با اثر منفی همراه نیست، ولی حساسیت افراد خیلی متفاوت است. FDA توصیه میکند افراد باردار، در حال اقدام به بارداری یا شیرده درباره کافئین با پزشک مشورت کنند. بعضی داروها و بیماریها هم حساسیت به کافئین را بیشتر میکنند؛ اگر دارو مصرف میکنید، با پزشک صحبت کنید. اگر معده حساسی دارید، قهوه ترک را با معده خالی ننوشید و مقدارش را کم نگه دارید.
آداب سرو و فال قهوه
قهوه ترک را در فنجان کوچک و کنار یک لیوان آب سرو میکنند؛ یونسکو هم به همین همراهی آب اشاره کرده است. آب را قبل از قهوه بنوشید تا دهان آماده چشیدن شود. در فوژانا پیشنهاد میکنیم کنارش یک تکه شیرینی سبک مثل لوکوم بگذارید.
طبق توضیح یونسکو، قهوه ترک در ترکیه نماد مهماننوازی و دوستی است و در مراسم خواستگاری و جشنها هم حضور دارد. یکی از رسمهای رایج بعد از نوشیدن، فال قهوه است: فنجان را روی نعلبکی برمیگردانند و از نقش تهنشین برای سرگرمی و گفتوگو تعبیر میکنند. فال قهوه یک سنت فرهنگی است، نه پیشبینی.
تاریخچه قهوه ترک
نخستین قهوهخانههای استانبول در سال ۱۵۵۴ باز شدند. به نوشته روزنامه دیلی صباح به نقل از ابراهیم پچوی، مورخ عثمانی، دو مرد به نامهای حکم از حلب و شمس از دمشق آنها را در محله تختهقلعه راه انداختند و پس از آن قهوهخانهها در شهر گسترش یافتند. قهوهخانه جای گفتوگو، خبر و کتابخوانی شد؛ همان نقشی که یونسکو امروز هم برای این سنت برمیشمارد. یونسکو در سال ۲۰۱۳ «فرهنگ و سنت قهوه ترک» را در فهرست میراث فرهنگی ناملموس بشری ثبت کرد. اگر به روشهای دیگر دم کردن قهوه در خانه هم علاقه دارید، راهنمای روشهای دمآوری قهوه در خانه را بخوانید.
سؤالات متداول
طرز تهیه قهوه ترک برای یک نفر چگونه است؟
یک قاشق چایخوری پر قهوه آسیابشده، ۶۰ تا ۷۰ میلیلیتر آب سرد و شکر دلخواه را در جذوه کوچک هم بزنید، روی شعله ملایم بگذارید و با بالا آمدن کف، پیش از جوش بردارید.
قهوه ترک را چطور روی گاز با شیرجوش درست کنیم؟
همان مراحل جذوه را در یک شیرجوش کوچک انجام دهید، شعله را تا جای ممکن کم کنید و کنار گاز بمانید، چون کف در چند ثانیه سر میرود.
آیا با اسپرسو ساز میشود قهوه ترک درست کرد؟
نه. اسپرسوساز آسیاب درشتتری لازم دارد و پودر قهوه ترک راه عبور آب را میبندد. نتیجه هم کف و تهنشین قهوه ترک را ندارد.
قهوه ترک از چه نوع قهوهای است؟
از هر دانه برشتهای که تا حد پودر آسیاب شود میتوان قهوه ترک درست کرد؛ انتخاب دانه و رُست با رُستری است. محصولات فوژانا را در صفحه دسته قهوه ترک ببینید.
طرز تهیه قهوه ترک با موکاپات ممکن است؟
نه به شکل واقعی. موکاپات قهوه را صاف میکند و پودر بسیار ریز صافی آن را میگیرد؛ خروجی نه کف دارد و نه تهنشین.
قهوه ترک چجوری کف میکند؟
با آسیاب بسیار ریز و تازه، آب سرد، شعله کم، هم نزدن بعد از گرم شدن و برداشتن جذوه پیش از جوش کامل.
جمعبندی
قهوه ترک ابزار پیچیدهای نمیخواهد؛ یک جذوه یا شیرجوش کوچک، پودر بسیار ریز، آب سرد و چند دقیقه حوصله کافی است. نکته اصلی شعله کم و برداشتن قهوه پیش از جوش است. اگر پودر آماده مخصوص جذوه میخواهید، قهوه ترک و قهوه ترک ویژه فوژانا را امتحان کنید و فرقشان را خودتان بچشید.
منابع
- UNESCO: Turkish coffee culture and tradition (ثبت ۲۰۱۳)
- Daily Sabah: Transformation of Ottoman coffeehouses to the present (۲۰۱۵)
- Saudipedia: Saudi Coffee
- FDA: Spilling the Beans: How Much Caffeine is Too Much? (بهروزرسانی ۲۰۲۴)
- Wikipedia: Turkish coffee
- Wikipedia: Arabic coffee
- Ukers, W. H. All About Coffee (منبع نسخه قبلی مقاله، حفظ شود): gutenberg.org