رست قهوه یعنی برشته کردن دانه سبز با حرارت، تا عطر و طعمی که از قهوه میشناسیم در آن شکل بگیرد. سه سطح اصلی رست، لایت (روشن)، مدیوم (متوسط) و دارک (تیره) است. رست هرچه تیرهتر شود، اسیدیته و طعم خاستگاه کمرنگتر میشود و تلخی، بدنه و طعم برشتگی جلو میآید.
فهرست مطالب
رست قهوه چیست؟ (رست قهوه یعنی چه؟)
دانه سبز قهوه، یعنی دانهای که هنوز برشته نشده، به اندازه دانه برشته یا حتی بیشتر از آن اسید، پروتئین، قند و کافئین دارد، اما هیچکدام از طعمهای قهوه برشته در آن نیست. رست یا برشتهکاری همین دانه سبز را گرم میکند تا ویژگیهای شیمیایی و فیزیکیاش عوض شود. در این حرارت، واکنشهایی مثل واکنش میلارد عطرهای برشته و قهوهای را میسازند و داخل دانه دیاکسید کربن هم تولید میشود.
ویکیپدیا چند مرحله شناختهشده برای رست برمیشمارد:
- خشک شدن و زرد شدن: تا حدود ۱۶۵ درجه سانتیگراد رطوبت دانه بخار میشود و رنگش به زرد میزند.
- ترق اول (فرست کرک): در حدود ۱۹۶ درجه دانه با صدایی شبیه ترکیدن میشکند. از حدود ۱۷۵ درجه به بعد، خود دانه هم گرما تولید میکند.
- ترق دوم (سکند کرک): نزدیک ۲۲۴ درجه ساختار دانه شکننده میشود و صدای ترکیدن دوباره شنیده میشود.
دانه در طول رست ۱۵ تا ۱۸ درصد وزنش را از دست میدهد که بیشترش آب است و حجمش تقریباً دو برابر میشود. رنگ از سبز به زرد و بعد به قهوهای روشن و تیره میرسد. البته رنگ بهتنهایی معیار دقیقی نیست، چون قهوه با گذشت زمان خودش هم تیرهتر میشود.
ما در فوژانا رُستری خودمان را داریم و درجه برشتهکاری هر ترکیب را روی صفحه همان محصول نوشتهایم.
دی گس قهوه (گاززدایی دانه پس از رست)
دی گس یا گاززدایی یعنی دیاکسید کربن کمکم از دانه برشته بیرون بیاید. انجمن قهوه تخصصی (SCA) میگوید تا ۲ درصد وزن قهوه تازهرست، گازی است که در ساختار متخلخل دانه حبس شده. خروج این گاز در ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول بعد از رست به اوج میرسد، تا حدود روز بیستم با سرعت ادامه دارد و بعد کند میشود. رستهای تیرهتر و سریعتر گاز بیشتری آزاد میکنند.
اثر این گاز را موقع دمآوری میبینید. قهوه تازه در اسپرسو کرمای بیشتری میدهد و در دمآوری دستی، شکفتن (بلوم) آن پرحجمتر است. با این حال قهوه خیلی تازه برای اسپرسو دردسر درست میکند، چون گاز زیاد باعث میشود آب در پودر کانال بزند. Clive Coffee در راهنمای خودش برای اسپرسو بازه ۷ تا ۲۱ روز پس از رست را پیشنهاد میکند و دمآوری فیلتری را در این مورد سهلگیرتر میداند.
آسیاب کردن این روند را خیلی تند میکند. گازی که دانه کامل در چند هفته از دست میدهد، پودر قهوه در چند دقیقه از دست میدهد. به همین دلیل رُستریها قهوه را معمولاً در کیسههای سوپاپدار یکطرفه بستهبندی میکنند تا گاز بیرون برود و هوا داخل نشود. ما برای هر ترکیب مشخص کردهایم که از چند روز بعد از تاریخ برشتهکاری برای مصرف آماده است؛ جدولش را در بخش «درجه رست محصولات فوژانا» گذاشتهایم.
انواع درجه رست قهوه
برای نام درجههای رست استاندارد جهانی واحدی وجود ندارد و هر رُستری ممکن است اسم خودش را روی آنها بگذارد. تقسیمبندی چهارگانه زیر رایج است. دماها را از راهنمای Sage و ویکیپدیا آوردهایم و منابع دیگر ممکن است عددهای کمی متفاوت بدهند.
رست لایت (روشن)
رست لایت در حدود ۱۹۵ تا ۲۱۰ درجه، پیش از ترق اول یا همزمان با آن، تمام میشود. دانه قهوهای روشن است، گاهی با تهرنگ طلایی، و سطحش خشک و بیروغن. اسیدیته در این رست از بقیه بالاتر است و طعم به سمت گل، چای و میوه میرود؛ تلخی کم است و بدنه سبک. در رست لایت ویژگیهای خاستگاه دانه را واضحتر حس میکنید. نامهایی مثل سینامون (Cinnamon) و نیوانگلند (New England) مال همین محدودهاند.
رست مدیوم (متوسط)
رست مدیوم در حدود ۲۱۰ تا ۲۲۰ درجه است و از ترق اول میگذرد. دانه قهوهای متوسط است و هنوز روغنی روی سطحش نیامده. قندها کاراملی شدهاند، اسیدیته از رست لایت کمتر و بدنه پرتر است و کمی طعم برشتگی هم پیدا میشود. همین تعادل، رست مدیوم را برای بیشتر روشهای دمآوری مناسب میکند. به این محدوده امریکن (American) و سیتی (City) هم میگویند.
رست مدیومدارک
در این رست، دانه در حدود ۲۲۰ تا ۲۳۰ درجه به ترق دوم میرسد. رنگش قهوهای تیره است و لایهای روغن براق رویش دیده میشود. طعمش پررنگ است و نتهای شکلات، کارامل و آجیل برشته دارد. اسیدیته پایینتر میآید و بدنه سنگینتر میشود. فولسیتی (Full City) و وینا (Vienna) از نامهای این محدودهاند.
رست دارک (تیره)
رست دارک در حدود ۲۳۰ تا ۲۳۵ درجه، در ترق دوم یا کمی بعد از آن، تمام میشود. دانه تقریباً سیاه است و روغن زیادی روی سطحش برق میزند. طعم تلخوشیرین، دودی و پررنگ است و برشتگی بر ویژگیهای خاستگاه میچربد. اسیدیته تقریباً از بین رفته و بدنه کامل و غلیظ است. رست فرانسوی (French) و ایتالیایی (Italian) معمولاً به همین رست تیره گفته میشود.
جدول مقایسه: رنگ، اسیدیته، بدنه، تلخی، کاربرد
| درجه رست | رنگ و سطح دانه | اسیدیته | بدنه | تلخی و طعم | کاربرد رایج |
|---|---|---|---|---|---|
| لایت | قهوهای روشن، خشک | بالا | سبک | تلخی کم؛ گلی، میوهای، چایی | دمآوری دستی و قهوهساز دمی |
| مدیوم | قهوهای متوسط، خشک | متوسط | متوسط | متعادل؛ کارامل و برشتگی ملایم | تقریباً همه روشها، از دمی تا اسپرسو |
| مدیومدارک | قهوهای تیره، کمی روغنی | کم | سنگین | شکلات، کارامل، آجیل برشته | دمآوری دستی، فرنچ پرس، کلد برو و ایروپرس؛ اسپرسو طبق Clive Coffee |
| دارک | تقریباً سیاه، روغنی و براق | خیلی کم | کامل و غلیظ | تلخی بیشتر؛ دودی و برشته | اسپرسو، فرنچ پرس، کلد برو |
کدام درجه رست برای اسپرسو، قهوه دمی و قهوه ترک مناسب است؟
انتخاب رست قبل از هر چیز به ذائقه خودتان برمیگردد. با این حال هر روش دمآوری با بعضی رستها راحتتر کنار میآید.
اسپرسو: Clive Coffee رست مدیوم تا مدیومدارک را برای بیشتر کاربران خانگی نقطه شروع خوبی میداند. رست خیلی روشن زیر فشار دستگاه اسپرسو ممکن است بیش از حد ترش و اسیدی شود.
قهوه دمی و دمآوری دستی: رست لایت تا مدیوم ویژگیهای خاستگاه را بهتر نشان میدهد و در دمآوری دستی و قهوهساز دمی رایج است. رستهای تیرهتر هم در فرنچ پرس و کلد برو خوب جواب میدهند، فقط آسیاب را درشت بگیرید تا عصارهگیری بیش از حد نشود.
قهوه ترک: طبق ویکیپدیا، در روش سنتی دانه قهوه ترک رست متوسط میشود و بعد خیلی ریز، در حد پودر، آسیاب میشود. همین ریزی آسیاب روی کف و حس دهانی قهوه ترک اثر میگذارد.
رست و کافئین
خیلیها فکر میکنند قهوه تیرهتر کافئین بیشتری دارد، ولی منابع این را تأیید نمیکنند. طبق ویکیپدیا درجه رست کافئین را به شکل معناداری تغییر نمیدهد. کافئین تا حدود ۲۰۰ درجه پایدار است و در حدود ۲۸۵ درجه تجزیه میشود، دمایی که رست معمولاً به آن نمیرسد. راهنمای Sage هم اشاره میکند که رست طولانیتر ممکن است کمی از کافئین کم کند.
یک تفاوت کوچک دیگر از چگالی دانه میآید. دانه رست لایت متراکمتر است و اگر قهوه را با پیمانه بردارید، یک پیمانه رست لایت کمی بیشتر از یک پیمانه رست دارک کافئین دارد. با ترازو این تفاوت ناچیز میشود. پس تلختر بودن قهوه نشانه کافئین بیشتر نیست.
درجه رست محصولات فوژانا
برای هر قهوه ترکیبی و ترکیب ۱۰۰ درصد عربیکای خودمان، درجه برشتهکاری و زمان شروع مصرف پس از تاریخ برشتهکاری را روی صفحه محصول نوشتهایم:
| محصول | درجه رست (برشتهکاری) | شروع مصرف پس از تاریخ برشتهکاری |
|---|---|---|
| ترکیب ۳۰ درصد عربیکا | متوسط رو به تیره | از روز ۲۸ |
| ترکیب ۵۰ درصد عربیکا | متوسط رو به تیره | از روز ۲۵ |
| ترکیب ۶۰ درصد عربیکا | متوسط رو به تیره | از روز ۲۵ |
| ترکیب ۸۰ درصد عربیکا | متوسط | از روز ۲۸ |
| ترکیب ۸۰ درصد عربیکا ویژه | متوسط | از روز ۲۰ |
| ترکیب ۱۰۰ درصد عربیکا تجاری | متوسط | از روز ۲۳ |
| ترکیب ۱۰۰ درصد عربیکا تخصصی | روشن رو به متوسط | از روز ۸ |
اگر این جدول را کنار تقسیمبندی بالا بگذارید، ترکیب ۱۰۰ درصد عربیکا تخصصی ما با رست روشن رو به متوسط، اسیدیته بیشتر و طعم میوهایتری دارد. ترکیبهای ۳۰ تا ۶۰ درصد که رست متوسط رو به تیره دارند، بدنه سنگینتر و تلخی بیشتری دارند.
نتهای طعمی و روش فرآوری هر قهوه اسپشیالیتی (تکخاستگاه) را هم روی صفحه همان محصول نوشتهایم.
اگر میخواهید همه قهوهها را کنار هم ببینید و رستشان را مقایسه کنید، به صفحه خرید قهوه سر بزنید.
سؤالات متداول
رست قهوه چیست و یعنی چه؟
رست یا برشتهکاری یعنی دانه سبز قهوه را گرم کنیم تا رطوبتش برود، رنگش قهوهای شود و عطر و طعم قهوه در آن شکل بگیرد.
انواع درجه رست قهوه کداماند؟
در تقسیمبندی رایج چهار درجه داریم: لایت (روشن)، مدیوم (متوسط)، مدیومدارک و دارک (تیره). بعضی رُستریها از نامهایی مثل سیتی، فولسیتی، فرانسوی و ایتالیایی هم استفاده میکنند.
تفاوت انواع رست قهوه چیست؟
رست هرچه تیرهتر باشد، اسیدیتهاش کمتر، بدنهاش سنگینتر و تلخیاش بیشتر است و روغن بیشتری روی دانه میآید. رست روشن طعمهای میوهای و گلی خاستگاه را بهتر نشان میدهد.
رست قهوه اسپرسو چه درجهای باشد؟
برای بیشتر کسانی که در خانه اسپرسو میگیرند، رست مدیوم تا مدیومدارک نقطه شروع مناسبی است.
رست قهوه ترک چه درجهای است؟
قهوه ترک در روش سنتی رست متوسط میشود و بعد خیلی ریز آسیاب میشود.
دی گس قهوه چیست؟
دی گس یعنی خروج تدریجی دیاکسید کربن از دانه بعد از رست. این گاز در ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول تندتر خارج میشود و تا حدود روز بیستم هم سرعتش زیاد است. ما هم به همین دلیل برای هر ترکیب نوشتهایم که از چند روز بعد از رست برای مصرف آماده است.
رست قهوه در خانه ممکن است؟
بله، با دانه سبز و یک تابه یا فر میشود قهوه را در خانه رست کرد، ولی یکدست درآوردنش سخت است. در تابه باید دانهها را مدام هم بزنید و در فر دانههای لبه سینی زودتر تیره میشوند. رست دود زیادی دارد و تهویه لازم است؛ پوسته نازک دانه هم جدا میشود و میریزد. بعد از رست، دانهها را چند دقیقه در آبکش فلزی تکان دهید تا خنک شوند.
منابع
- Coffee roasting، ویکیپدیای انگلیسی: https://en.wikipedia.org/wiki/Coffee_roasting
- Home roasting coffee، ویکیپدیای انگلیسی: https://en.wikipedia.org/wiki/Home_roasting_coffee
- Turkish coffee، ویکیپدیای انگلیسی: https://en.wikipedia.org/wiki/Turkish_coffee
- SCA، Preserving Freshness: A Race Against Time (۲۵ Magazine، شماره ۴): https://sca.coffee/sca-news/۲۵-magazine/issue-۴/preserving-freshness-race-time-۲۵-magazine-issue-۴
- SCA، Coffee Decoded: What is “freshly roasted” coffee?: https://sca.coffee/sca-news/coffee-decoded-۹-fresh-coffee
- Sage Appliances، A guide to the different types of coffee roasts: https://www.sageappliances.com/uk/en/blog/coffee-and-espresso/types-of-coffee-roasts.html
- Clive Coffee، Espresso vs Filter Coffee Beans: https://clivecoffee.com/blogs/learn/espresso-vs-filter-coffee-beans-how-to-choose-the-right-bag-clive
- National Coffee Association (aboutcoffee.org)، Coffee Roasts: https://www.aboutcoffee.org/beans/roasts/